• วัดราชาธิวาสวรวิหาร

    วัดราชาธิวาสวรวิหาร เดิมชื่อวัดสมอราย ตั้งอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยาฝั่งตะวันออก สันนิษฐานว่าสร้างมาตั้งแต่สมัยก่อนกรุงศรีอยุธยาหรือเมื่อครั้งกรุงละโว้ ต่อมาในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ สมเด็จบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท กรมพระราชวังบวรมงคลสถานในรัชกาลที่ 1 ทรงปฏิสังขรณ์ขึ้นมาใหม่ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ขณะทรงผนวชได้เคยเสด็จประทับที่วัดนี้ ต่อมาเมื่อพระองค์ได้เสด็จเสวยราชสมบัติแล้ว ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯให้ปฏิสังขรณ์อีกครั้งหนึ่ง แล้วพระราชทานนามใหม่ว่า “วัดราชาธิวาสวรวิหาร” ซึ่งแปลว่า วัดอันเป็นที่ประทับของพระมหากษัตริย์ นับเป็นวัดอรัญวาสี วัดแรกที่ก่อกำเนิดคณะสงฆ์ธรรมยุติกนิกาย


    สิ่งสำคัญภายในอารามได้แก่

    พระอุโบสถ เนื่องจากพระอุโบสถหลังเก่ามีสภาพชำรุดทรุดโทรมมาก พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯให้สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัติวงศ์ ทรงออกแบบสร้างใหม่ โดยยังคงรักษาผนังพระอุโบสถเดิมไว้ เพื่อเป็นอนุสรณ์สถานสำคัญของฝ่ายธรรมยุติ โดยทรงวางแนวเสาและผนังโบสถ์ใหม่คร่อมโบสถ์เก่าไว้


    ลักษณะลวดลายเลียนแบบสถาปัตยกรรมเขมร มีเสาพาไลโดยรอบ ภายในพระอุโบสถกั้นเป็น 3 ห้อง ห้องแรกเป็นโถงทางเข้าสู่ห้องกลาง ซึ่งประดิษฐานองค์พระสัมพุทธพรรณี ซึ่งเป็นองค์พระประธาน ภายใต้พุทธบัลลังค์บรรจุ พระบรมราชสรีอังคารของสมเด็จพระศรีพัชรินทร์ทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนี ภายในพระอุโบสถมีจิตรกรรมฝาผนังเรื่องพระเวชสันดรชาดกทั้ง 13 กัณฑ์ เป็นฝีพระหัตถ์ทรงร่างโดยสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัติวงศ์ เขียนโดยนายริโกลี ชาวอิตาเลียน เป็นจิตรกรรมแบบ FRESCO อันเป็นวิธีการเขียนแบบใหม่ในสมัยนั้น ห้องหลังสุดของพระอุโบสถเป็นที่ประดิษฐานของพระสัมพุทธวัฒโนภาส พระประธานองค์เดิมของวัด ภายใต้พุทธบัลลังค์บรรจุพระบรมราชสรีรังคารของสมเด็จพระศรีพัชรินทร์ทราบรมราชเทวี พระวัสสาอัยยิกาเจ้า


    พระเจดีย์ สร้างในสมัยรัชกาลที่ 6 ออกแบบโดย พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศวรฤทธิ์ ประดิษฐานอยู่หลังพระอุโบสถ ลักษณะเป็นพระเจดีย์ซ้อม 2 ชั้น องค์นอกใหญ่ องค์ในเล็ก ตามแบบอย่างรัชกาลที่ 4 ในซุ้มทั้ง 4 ทิศประดิษฐานพระพุทธรูปชวา


    พระไสยาวัดราชาธิวาส สร้างในสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ผู้ที่ทรงคิดแบบถวายคือ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัติวงศ์ พระไสยานี้มีลักษณะเหมือนมนุษย์ธรรมดานอนอยู่จริงๆ เป็นที่บรรจุพระสรีรังคารสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมหมื่นมหิศรราชหฤทัย


    ศาลาโบสถ์แพจำลอง เจ้าจอมมารดาแพได้บริจาคทรัพย์สร้างเพื่ออุทิศถวายพระราชกุศลแด่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยจำลองจากโบสถ์แพที่ทรงสร้างขึ้น เมื่อทรงประดิษฐานคณะสงฆ์ธรรมยุติกนิกายเป็นตึกชั้นเดียวไม่สูงนัก


    ศาลาการเปรียญ


    สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัติวงศ์ ทรงออกแบบโดยเลียนแบบจากศาลาการเปรียญวัดใหญ่สุวรรณาราม จังหวัดเพชรบุรี เสาเป็นเสาไม้ขนาดใหญ่ เส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 20 นิ้ว จัดว่าเป็นศาลาการเปรียญที่ทำด้วย เครื่องไม้ที่ใหญ่โตที่สุดในประเทศไทย หลังคาเป็นช่อฟ้าใบระกา มีมุขเด็จและมุขลดทั้งหน้าและหลัง หน้าบันด้านหน้ามีตราจุลมงกุฏหรือพระเกี้ยว อันเป็นตราพระราชลัญจกรในรัชกาลที่ 5 ด้านล่างของศาลาการเปรียญทำเป็นรูปคันนาก่อเป็นคอนกรีตทับหัวเสา ศาลาการเปรียญหลังนี้สามารถบรรจุคนได้มากกว่าหนึ่งพันคน จึงเป็นที่ประชุมฟังธรรมของพุทธบริษัทในวันพระ และเป็นที่เจริญกรรมฐานของอุบาสกอุบสิกาในวัดนี้