• วัดปรมัยยิกาวาส

    วัดปรมัยยิกาวาส เป็นพระอารามหลวงชั้นโท ชนิดวรวิหาร เป็นวัดรามัญนิกาย ตั้งอยู่ที่ตำบลเกาะเกร็ด อำเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี วัดปรมัยยิกาวาส เป็นวัดที่มีมาแต่โบราญ เดิมมีนามว่า “วัดปากอ่าว” เชื่อกันว่าชาวรามัญ ที่อพยพเข้ามาแต่สมัยพระเจ้าตากสินมหาราช ระหว่าง พ.ศ. 2310 – 2325 ได้พากันมาตั้งบ้านเรือนที่เกาะเกร็ด และสร้างวัดนี้ขึ้นเป็นวัดประจำชุมชนชาวมอญ ต่อมาพระสุเมธาจารย์(เถ้า) เป็นเจ้าอาวาส ได้สร้างพระพุทธไสยาสน์ และพระรอบวิหารคต รวมทั้งสิ้น 46 องค์


    วัดปรมัยยิกาวาส มีการบูรณะปฏิสังขรณ์ตลอดมาเป็นลำดับ แต่ครั้งสำคัญที่สุดเมื่อ พ.ศ. 2417 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จพระราชดำเนินทอดพระกฐิน ณ พระอารามรามัณนิกาย โดยเสด็จพระราชดำเนินวัดปากอ่าวเป็นวัดที่ 3 เมื่อเสด็จทอดพระเนตรเห็นความชำรุดทรุดโทรมของพระอุโบสถ พระวิหาร กุฎิ และเสนาสนะอื่นๆ จึลมีพระราชดำริจะสถาปนาขึ้นใหม่ให้สวยงาม อีกทั้งเพื่อให้เป็นไปตามพระประสงค์ของพระเจ้าบรมมหัยยิกาเธอ สมเด็จพระยาสุดารัตนราชประยูร ซึ่งอภิบาลพระองค์มาแต่ครั้งยังทรงพระเยาว์และโปรดที่จะได้สร้างพระอารามสักอารามหนึ่ง การปฏิสังขรณ์พระอุโบสถ และเสนาสนะ เสร็จในปี พ.ศ. 2418 พร้อมกับโปรดเกล้าฯ ให้เปลี่ยนนามของวัดเป็น “วัดปรมัยยิกาวาส” การบูรณะปฏิสังขรณ์ในส่วนอื่นๆ เป็นต้นว่า การบูรณะซ่อมสร้างพระวิหาร พระไสยาสน์ พระเจดีย์ ศาลาการเปรียญ ศาลาพักรับเสด็จและท่าน้ำได้ดำเนินการมาจนถึง พ.ศ. 2427 จึงเรียบร้อยสมบูรณ์


    สิ่งสำคัญภายในวัดได้แก่


    พระอุโบสถ ซึ่งได้รับการปฏิสังขรณ์ใน พ.ศ. 2417 นั้น ได้มีการขยายให้กว้างขึ้นจากเดิม หน้าบันติดตราพระเกี้ยว พื้นพระอุโบสถปูด้วยกระเบื้องลาย พื้นเฉลียงปูด้วยศิลาขาวดำ ปั้นลายประตูหน้าต่าง และซุ้มประตูหน้าต่าง ประดับศิลาที่ฐานพระประธาน และเขียนรูปภาพลายเพดาน ตลอดจนเพิ่มเติมพระประธานและพระสาวกให้งดงามกว่าเดิม

    พระเจดีย์ทรงมอญ อยู่หลังพระอุโบสถ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงโปรดเกล้าให้สร้างเมื่อปี พ.ศ. 2421 และเสด็จพระราชดำเนินบรรจุพระบรมสารีริกธาตุ พ.ศ.2427

    พระวิหารพระพุทธไสยาสน์ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดให้รื้อสร้างใหม่ขนาดเท่าของเดิม เสริมผนังสูงกว่าเดิม ด้านหน้าและด้านหลังแก้แปลงเป็นมุขเด็จ ขยายพระระเบียงรอบพระวิหารออกให้กว้างขึ้น (3 วา) เป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูป 46 องค์ พระราชทานตราพระเกี้ยวประดับหน้าบัน พื้นเพดานเป็นตราเครื่องราชอิสริยาภรณ์ปฐมจุลจอมเกล้า เป็นที่ประดิษฐาน พระพุทธไสยาสน์ ซึ่งพระสุเมธาย์จารย์ (เถ้า) สร้าง

    ศาลาการเปรียญ เป็นศาลาที่มีหลังคาแบบมอญ

    พระเจดีย์ย่างกุ้ง เป็นเจดีย์ก่ออิฐถือปูนฐานสี่เหลี่ยมย่อมุม กว้างด้านละ 7 เมตร สูง 9 เมตร 34 เซนติเมตร ยอดเจดีย์มีฉัตรสูง 2 เมตร 28 เซนติเมตร ตั้งอยู่ริมน้ำ ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณวัตถุสถาน จากกรมศิลปากร เมื่อวันที่ 8 มีนาคม 2474

    พระไตรปิฎก อักษรมอญ พระเจ้าบรมมหทัยยิกา สมเด็จพระยาสุดารัตนราชประยูร ทรงสร้างโดยมีกรมหมื่นนฤบาลมุขมาตย์ พระเจ้าหลานเธอในพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นผู้จัดการจ้างช่างจารพระคัมภีร์ และพระสุเมธาจารย์ วัดชนะสงคราม สอบทานพระคัมภีร์