• คลองบางกอกน้อย

    คลองบางกอกน้อย เป็นคลองเก่าแก่ที่เป็นส่วนหนึ่งของแม่น้ำเจ้าพระยา ระหว่างช่วงจังหวัดนนทบุรีกับกรุงเทพมหานคร สภาพคลองซึ่งมีความคดเคี้ยววกวน มีความยาวประมาณ 18 กิโลเมตรนั้น แต่เดิมเคยเป็นแม่น้ำเจ้าพระยามาก่อน แต่จากการขุดคลองลัดเพื่อร่นระยะทางสัญจรในแม่น้ำเจ้าพระยา 3ช่วง ในระยะเวลาต่างกัน 100 ปีเศษ ทำให้ทิศทางเดินของกระแสน้ำเปลี่ยนไป จนกระทั่งคลองลัดช่วงที่ 1 ระหว่างปากคลองบางกอกใหญ่กับคลองบางกอกน้อย (ขุด พ.ศ.2479- 2080 สมัยพระไชยราชา) และคลองลัดช่วงที่ 3 ระหว่าง เมืองนนทบุรีเก่า (ตลาดขวัญ) กับปากคลองบางกรวย หน้าวัดเขมาภิรตาราม (ขุด พ.ศ.2178 สมัยพระเจ้าปราสาททอง) กลายสภาพเป็นแม่น้ำเจ้าพระยา ส่วนแม่น้ำสายเดิมและคลองลัดช่วงที่ 2 ระหว่างปากคลองบางกรวย (หน้าวัดชะลอ) กับวัดสุวรรณคีรี หรือวัดขี้เหล็ก (ขุด พ.ศ.2100 สมัยพระมหาจักรพรรดิ์) ตื้นเขินกลายสภาพเป็นคลองบางกอกน้อย มีคลองสายย่อยแยกไปอีกหลายสาย


    สภาพแวดล้อมของคลองบางกอกน้อย เมื่อครั้งยังเป็นแม่น้ำเจ้าพระยา จนกระทั่งกลายเป็นคลองไปนั้น เป็นที่ราบลุ่ม ซึ่งเป็นแหล่งเพาะปลูก ตั้งแต่การทำนาจนถึงการทำสวนผลไม้ ตลอดแนวลำคลองเป็นที่ตั้งถิ่นฐานของชุมชนที่มีลักษณะสำคัญและการดำรงชีวิตตามลักษณะวิถีและประเพณีไทยมาตั้งแต่สมัยอยุธยาจนถึงสมัยรัตนโกสินทร์ ประชากรส่วนใหญ่เป็นเกษตรกร สังคมในชุมชนจึงเป็นลักษณะของสังคมไทยในชนบททั่วๆไปของประเทศไทย เป็นสังคมเกษตรกรที่มีความเป็นอยู่แบบเรียบง่าย โดยมีวัดในพุทธศาสนาเป็นศูนย์กลางของชุมชน จากการรวมเขตการปกคลองของกรุงเทพเข้ากับธนบุรีในปี พ.ศ.2515 คลองบางกอกน้อยจึงกลายเป็นส่วนหนึ่งของเมืองหลวงของประเทศ มีการตัดถนนขึ้นหลายสายทางด้านฝั่งธนบุรี ทำให้มีการคมนาคม ตลอดจน สาธารณูปโภค และสาธารณูปการ เข้าสู่ชุมชนสองฝั่งคลองมีความสะดวกสบายในการดำเนินชีวิตและการคมนาคม รวดเร็วมากขึ้น สิ่งเหล่านี้ต่างก็นำความเปลี่ยนแปลงมาสู่ชุมชนบางกอกน้อย จากเดิมที่เป็นชุมชนย่อย ก็ขยายตัวเป็นชุมชนใหญ่ มีความหนาแน่นและจำนวนประชากรสูงขึ้น พื้นที่เพื่อการเกษตรก็แปรเปลี่ยนเป็นพื้นที่พักอาศัยและบ้านจัดสรร หรือย่านธุรกิจพาณิชย์ รวมทั้งวิถีชีวิตของประชาชนก็เปลี่ยนไปตามสภาพความเจริญทางวัตถุด้วย อย่างไรก็ตามชุมชนย่านบางกอกน้อย ที่ห่างไกลจากเส้นทางคมนาคมทางบกสายหลักก็ยังคงสภาพชุมชนเดิมที่อาศัยสองฝั่งคลองไม่แตกต่างจากเดิมมากนัก และยังคงมีวิถีชีวิตประจำวันที่ผูกพันกับคลองบางกอกน้อยเช่นในอดีตที่ผ่านมา